انار و میوه های شب یلدا

انار ومیوه های شب یلدا.خوانِ شب چِره را درهر منطقه‌ی ایران بنا برمقتضیات اقلیمی،اجتماعی و فرهنگی بوم- زیستگاه‌ها و سنّت‌های  فرهنگی با مجموعه‌ای از خوراکی‌ها و تنقلات تابستانی و پاییزی رایج درمحل، به ویژه میوه‌های سه گانه‌ی سیب، انار و هندوانه همراه با آجیل مشهور به «آجیل شب چلّه»، و انواع تخمه و امروزه تخمه‌ی آفتاب گردان می‌آرایند.
آفتاب گردان گیاه بومی امریکای جنوبی است و درایران به سبب شباهت گل‌های این گیاه به خورشید و گردش آن با گردیدن آفتاب به هرسو، آن را آفتاب گردان یا آفتاب پرست گفته‌اند. رسم گذاشتن تخمه‌ی آفتاب گردان در سفره‌ی یلدا و شکستن آن به قصد تفریح و وقت کُشی، به احتمال فراوان به لحاظ شباهت وگرایش گل آفتاب گردان به خورشید وخوش یمن بودن آن است.
انار و سیب و هندوانه در فرهنگ ایرانی و اسلامی و فرهنگ‌های دینی دیگر ارزش و اعتبار قدسیانه دارند. بنابر اساطیر ایرانی از ریختن خون سیاوش بر زمین گیاهی سربرآورد «گیاهی برآمد همانگه ز خون» (فردوسی) که آن را گیاه سیاوشان یا «خون سیاوشان» خواندند. در دین مزدیسنا انار و سیب از میوه‌های می‌نوی و در اسلام از میوه‌های بهشتی شناخته می‌شوند. بنا بر روایت زراتشت نامه اسفندیار با خوردن اناری که زرتشتِ پیامیر به او داد، روئین تن شد و بنا بر روایت عهد عتیق، درعهد سلیمانِ نبی، دورادور و سراسر ستون‌های معابد و کاخ‌ها را با نقش انار به نشانه‌ی قداست و جاودانگی تزئین می‌کردند.
این دو میوه هردو نمادی از رویش، باروری، نوشدگی، باززایی و پیروزی و جاودانگی به شمار می‌روند و در بسیاری از آئین‌ها و مراسم آئینی درفرهنگ سنتی ایرانیان حضور دارند و ایفای نقش می‌کنند. مانند استفاده‌ی زرتشتیان از شاخه و میوه‌ی درخت انار در مناسک دینی و از میوه‌ی آن در مراسم پیمان زناشویی بستن، یا انداختن انار یا سیب از سوی داماد به طرف عروس، پیش از ورود او به خانه‌ی شوی، فرستادن خوانچه‌ی میوه از انار و سیب و هندوانه درشب یلدا ازخانه‌ی داماد به خانه‌ی عروس و گذاشتن انار یا شاخه‌ی درخت آن در خوان نوروزی و تفأل زدن به شاخه‌ی انار در میان مردم ایران.
 به باور عامّه‌ی مردم ایران، خوردن این میوه‌ها، به ویژه انار و هندوانه در شب یلدا دیو و ابلیس وسوسه گر و گمراه کننده را از دل انسان و محیط زیست او دور می‌کند و تب و درد و ناخوشی‌ها را ازعرصه‌ی زندگی بیرون می‌افکند و چون طبیعت سرد دارند گرمای تابستان را هم بی‌اثر می‌کنند و به قول خراسانی‌ها «گرمیت مغز» و «سوزندگی جگر» را دفع می‌کنند و نمی‌گذارند انسان در تابستان دچار عطش و گرمازدگی بشوند و به سلامتشان گزندی برسد (برای آگاهی بیشتر درمورد ویژگیهای قداستی، طبی و صنعتی انار نک: بلوکباشی، «انار»، ۱۰/۳۰۲-۳۰۷؛ شکورزاده، ۱۹۴، ۱۹۶(.

/ 0 نظر / 56 بازدید